Một loại nhựa từng được cho là vô hại có thể đang góp phần gây ra bệnh gan nhiễm mỡ
Vi nhựa đã lan rộng đến hầu hết mọi ngóc ngách trong môi trường. Những hạt nhựa li ti này được tìm thấy trong nước biển, nước uống và thậm chí là bên trong cơ thể con người. Mặc dù sự hiện diện của chúng đã được ghi nhận rõ ràng, các nhà khoa học vẫn đang nỗ lực tìm hiểu xem việc tiếp xúc lâu dài có thể gây ra những tác động gì đối với sức khỏe con người.
Các nhà nghiên cứu tại Trường Thú y và Khoa học Y sinh (VMBS) thuộc Đại học Texas A&M vừa xác định được một mối lo ngại tiềm ẩn về sức khỏe liên quan đến polyethylene, một trong những loại nhựa được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới. Kết quả nghiên cứu cho thấy vi nhựa polyethylene có thể góp phần gây ra bệnh gan nhiễm mỡ, đặc biệt là khi tình trạng phơi nhiễm diễn ra cùng với một chế độ ăn uống không lành mạnh.
Polyethylene chiếm khoảng một phần ba tổng sản lượng nhựa trên toàn cầu. Loại nhựa này được sử dụng trong vô số sản phẩm hàng ngày, bao gồm màng bọc thực phẩm, hộp đựng, bao bì nhựa và lớp lót bên trong các loại cốc đồ uống. Bất chấp mức độ phổ biến đó, các nhà khoa học vẫn chưa chú trọng nhiều đến những tác động tiềm tàng của nó đối với gan so với các loại vi nhựa khác.
Tiến sĩ Adi Joshi, phó giáo sư tại Khoa Sinh lý học và Dược lý học Thú y thuộc VMBS, cho biết: "Chưa có nghiên cứu nào thực sự xem xét tác động của polyethylene đối với sức khỏe của gan, trong khi đây lại là loại nhựa được sản xuất nhiều nhất. Những gì chúng ta biết hiện nay là các loại vi nhựa này, đặc biệt là polyethylene, gây ảnh hưởng đến cơ chế phòng vệ và tự phục hồi tự nhiên của gan."
Các loại vi nhựa phổ biến có thể góp phần gây ra bệnh gan nhiễm mỡ
Để tìm hiểu những tác động tiềm tàng đối với sức khỏe của polyethylene, Joshi cùng các cộng sự đã nghiên cứu xem liệu việc tiếp xúc với loại nhựa phổ biến này có thể thúc đẩy sự phát triển của bệnh gan nhiễm mỡ hay không.
Bệnh lý này hình thành khi lượng mỡ dư thừa tích tụ bên trong các tế bào gan. Theo Tổ chức Gan Hoa Kỳ (American Liver Foundation), bệnh ảnh hưởng đến khoảng 25% dân số toàn cầu, trở thành một vấn đề sức khỏe lớn trên thế giới.
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng việc tiếp xúc với polyethylene làm gia tăng các dấu hiệu của bệnh gan nhiễm mỡ, ngay cả khi không có sự tác động cộng hưởng từ chế độ ăn uống không lành mạnh. Khi loại nhựa này kết hợp với chế độ ăn giàu chất béo, fructose và cholesterol, các dấu hiệu của bệnh gan trở nên nghiêm trọng hơn.
Những kết quả này cho thấy việc tiếp xúc với các chất ô nhiễm môi trường và thói quen ăn uống kém lành mạnh có thể củng cố tác hại lẫn nhau, từ đó làm trầm trọng thêm tổn thương ở gan.
Joshi cho biết: "Những người có chế độ ăn theo phong cách phương Tây, bao gồm các loại thực phẩm như bánh mì kẹp thịt (burger) và đồ uống có ga, có nguy cơ cao tiến triển thành bệnh gan nhiễm mỡ nếu họ đồng thời tiếp xúc với polyethylene".
Kết quả này gây bất ngờ vì từ trước đến nay, polyethylene vẫn được xem là một loại vật liệu tương đối trơ về mặt sinh học. Nói cách khác, các nhà khoa học thường cho rằng loại nhựa này ít có khả năng tương tác với các hệ thống sinh học trong cơ thể hơn so với những chất có hoạt tính cao.
Tuy nhiên, các phát hiện mới chỉ ra rằng polyethylene có thể ảnh hưởng đến chức năng gan theo những cách vốn bị bỏ sót trước đây. Tác động của nó xuất hiện cả khi đứng độc lập lẫn khi kết hợp với các yếu tố nguy cơ từ chế độ ăn uống, đặt ra những câu hỏi quan trọng về cách thức loại nhựa phổ biến này tương tác với quá trình trao đổi chất và các cơ chế bảo vệ của cơ thể.
Các nhà khoa học xác định cách vi nhựa tác động đến gan
Việc hiểu rõ vị trí và cách thức polyethylene gây ra các thay đổi sinh học có thể giúp giải thích vai trò tiềm tàng của nó đối với bệnh gan.
Để nghiên cứu sâu hơn về những tác động này, nhóm nghiên cứu từ Đại học Texas A&M đã hợp tác với các nhà khoa học tại Đại học Oklahoma và áp dụng một kỹ thuật tiên tiến gọi là "giải trình tự phiên mã không gian".
Công nghệ này cho phép các nhà nghiên cứu tìm hiểu hoạt động của gen trong khi vẫn duy trì thông tin về vị trí của từng tế bào bên trong mô. Thay vì chỉ đo lường xem những gen nào đang hoạt động, các nhà khoa học có thể xác định chính xác nơi xảy ra các thay đổi sinh học.
Sử dụng phương pháp này, nhóm nghiên cứu đã lập bản đồ các vùng tổn thương ở gan liên quan đến việc tiếp xúc với polyethylene, đồng thời xác định các con đường phân tử có thể giải thích cho những tác động đó.
Một phát hiện quan trọng liên quan đến PPAR-alpha, một loại protein giúp điều hòa quá trình chuyển hóa chất béo trong gan. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng polyethylene đã kích hoạt protein này, cho thấy nó đóng vai trò đáng kể trong phản ứng của gan đối với vi nhựa. Họ cũng xác định được ANXA2, một gen liên quan đến quá trình sửa chữa mô, có thể là một yếu tố khác góp phần vào quá trình bệnh lý.
Nhìn chung, những phát hiện này mang đến cái nhìn chi tiết hơn về cách polyethylene có thể gây cản trở các chức năng bình thường của gan, bao gồm cả các cơ chế bảo vệ và sửa chữa mô bị tổn thương.
Joshi tin rằng việc hiểu rõ các con đường sinh học này có thể giúp các nhà nghiên cứu tìm ra những phương pháp điều trị tiềm năng nhằm giảm thiểu tác hại từ việc tiếp xúc với vi nhựa.
Liệu vi nhựa có thể dẫn đến những tổn thương gan nghiêm trọng hơn?
Mặc dù các kết quả nghiên cứu hé lộ mối liên hệ chưa từng được khám phá kỹ lưỡng giữa polyethylene và bệnh gan nhiễm mỡ, vẫn còn nhiều câu hỏi quan trọng chưa có lời giải.
Nhóm nghiên cứu dự định tìm hiểu xem liệu việc tiếp xúc với polyethylene có thể dẫn đến các dạng bệnh gan tiến triển hơn hay không, chẳng hạn như xơ gan. Tình trạng này xảy ra khi gan bị tổn thương lặp đi lặp lại hoặc kéo dài, dẫn đến sự tích tụ mô sẹo, gây cản trở khả năng hoạt động bình thường của cơ quan này.
Nhóm cũng dự định xem xét các quá trình phân tử khác liên quan đến phản ứng của gan đối với polyethylene. Một trọng tâm cụ thể là xác định xem liệu việc tác động vào con đường PPAR-alpha có thể giúp bảo vệ gan khỏi những tổn thương liên quan đến vi nhựa hay không.
Joshi cho biết: "Đây là nghiên cứu tiên phong cho thấy polyethylene có thể góp phần gây ra bệnh gan nhiễm mỡ; việc sử dụng kỹ thuật giải trình tự phiên mã không gian đã giúp xác định chính xác vị trí xảy ra tổn thương bên trong gan. Các loại vi nhựa khác cũng có thể gây hại cho gan; vì vậy, chúng ta chắc chắn cần nghiên cứu thêm về những nhóm vi nhựa này."
Những phát hiện trên góp phần làm gia tăng lo ngại về các hệ lụy sức khỏe tiềm ẩn do vi nhựa gây ra, mặc dù vẫn cần thêm các nghiên cứu sâu hơn để xác định xem những quan sát từ thực nghiệm này tương ứng như thế nào với mức độ phơi nhiễm thực tế của con người trong đời sống hàng ngày.
Đối với Joshi, phát hiện này cho thấy lý do tại sao các nhà khoa học cần xem xét cả những yếu tố khác ngoài các tác nhân rủi ro quen thuộc, chẳng hạn như chế độ ăn uống khi tìm hiểu về các bệnh mãn tính. Khi các nghiên cứu tiếp tục được triển khai, việc hiểu rõ cách thức các chất gây ô nhiễm môi trường phổ biến tương tác với cơ thể có thể hé lộ những nguyên nhân gây ra các vấn đề sức khỏe lâu dài mà trước đây chúng ta chưa từng biết đến.
Theo Science Daily